![](images/bannerlesmateriaal.jpg)
home tijdvak 1 tijdvak 2 tijdvak 3 tijdvak 4 tijdvak 5 tijdvak 6 tijdvak 7 tijdvak 8 tijdvak 9 tijdvak 10
Hoe kwam er een einde aan de Koude Oorlog?
BACCALAURÉAT GÉNÉRAL 2011
(Franktijk)
Bron 1
De macht van de VS en de S.U. op het eind van de jaren tachtig van de twintigste eeuw
V.S. | S.U. | |
Bruto Nationaal Product in 1987 (in miljarden dollars) | 4.880 | 2310 |
Bruto Nationaal Product per inwwoner (in dollars) | 19860 | 8160 |
Militaire uitgaven in percentage van het BNO (1987) | 6,3 | 12,3 |
Militaire uitgaven (in miljarden dollars) | 344,2 | 327,1 |
Aantal militairen | 2.030.000 | 3.400.000 |
Aantal kernkoppen | 7500 | 8900 |
Bron: Encyclopaedia Universalis.
Les chiffres du monde. 1990 en 1992
Bron 2
VS-Sovjet-Verdrag betreffende de
Europese raketten (1987)
"De Unie van Socialistische Sovjet Republieken en de
Verenigde Staten van Amerika [...] zich ervan bewust dat
een nucleaire oorlog desastreuze gevolgen zou hebben
voor de hele mensheid hebben, zijn het volgende
overeengekomen:
Artikel 1. In overeenstemming met de bepalingen van dit
verdrag...., zal elke partij zijn middellange- en korte
afstandsraketten verwijderen, daarna niet meer over
dergelijke systemen beschikken systemen en de overige
verplichtingen van dit verdrag uitvoeren. [...]
Artikel 4. Elke partij zal al zijn middellangeafstand
raketten en lanceerinrichtingen van dergelijke raketten
verwijderen, evenals alle ondersteunende faciliteiten en
apparatuur ...zodat uiterlijk drie jaar na
inwerkingtreding van dit verdrag en daarna geen enkele
partij de beschikking heeft over dergelijke
lanceerinrichtingen en ondersteunende faciliteiten en
apparatuur [...]
Art. 11. Met het oog op de verificatie van de naleving
van de bepalingen van dit verdrag te garanderen, krijgt
elke partij het recht om ter plaatse inspecties uit te
voeren in overeenstemming met dit artikel... "
Bron:
Verdrag van Washington, 1987.
Bron 3
Het buitenlands beleid van
de Sovjet-Unie
door Michail
Gorbatsjov in
1987
"Het
fundamentele principe van het
nieuwe beleid is
eenvoudig:
een atoomoorlog kan geen middel om
haar doelstellingen te verwezenlijken, zij
het politieke, economische,
ideologische of andere
doelstellingen.
Deze conclusie
is echt
revolutionair omdat zij
afrekent met traditionele
noties van
oorlog en vrede.
Dit is de politieke functie van
oorlog die altijd er altijd de rechtvaardiging van is
geweest, de rationele verklaring.
Nucleaire oorlog
is zinloos en
is
irrationeel. Er zouden in een algemene
nucleaire oorlog geen
winnaars of
verliezers zijn:
de wereldbeschaving zou
onvermijdelijk
vergaan. Het
zou eerder een zelfmoord
zijn dan een
oorlog in de
conventionele zin [...].
De pijler waarop een universele
veiligheid in onze tijd
rust is de erkenning
van het recht van
elk volk zijn
eigen weg naar
sociale vooruitgang te kiezen, het
afzien van
inmenging
in de interne aangelegenheden
van andere landen,
het respect van anderen, gecombineerd met
een objectieve kritiek op de eigen
samenleving.
Een lan kiezen kiezen voor kapitalisme
of
socialisme. Dat is hun
soevereine recht.
Landen kunnen en
mogen hun leven niet inrichten
volgens het model van
de Verenigde Staten of
van de
Sovjet-Unie. Als gevolg daarvan
moeten
politieke standpunten
verschoond blijven van elke
ideologische intolerantie.
Ideologische verschillen
mogen geen rol spelen in betrekkingen
tussen staten en het
buitenlands beleid er niet
ondergeschikt aan worden gemaakt omdat ideologieën
misschien wel elkaars
tegengestelden kunnen zijn,
het belang om te overleven
en het voorkomen van
de oorlog
blijven de hoogste en universele
doelen. "
Bron: Michail
Gorbatsjov,
Perestroika,
nieuwe inzichten van ons land
en de wereld,
Parijs, Flammarion,
1987.
Bron 4
Spotprent 11 november 1989
Bron 5
In 1991 analyseert Gorbatsjov de
ontwikkelingen in de Sovjet Unie
"Het lot heeft gewild dat ik op, op het moment dat
ik het hoogste ambt van de Sovjetunie ging bkleden, het al duidelijk
was dat het slecht ging met het land [...]
De reden was al duidelijk: de samenleving raakte
verstrikt door bureaucratie.
Veroordeeld tot het dienen van de ideologie te dienen en
het gebukt gaan onder last van de
militarisering, het
was bijna ondraaglijk.
Alle pogingen tot gedeeltelijke hervormingen - en we
hebben er veel gehad - hebben gefaald, de een na de ander.
Het land
verloor zijn doelstellingen.
Hij was niet meer mogelijk om zo te leven.
Alles moest radicaal veranderen [...].
We leven in een nieuwe wereld:
- De "koude oorlog" is voorbij, de dreiging van een
wereldwijde oorlog is uitgesloten, er is een eind
gekomen aan de zinloze wapenwedloop en
militarisering, die onze economie hebben geschaad,
en aan ons
sociale geweten en onze moraal.
Ik wil nogmaals benadrukken dat ik tijdens de
overgangsperiode, van mijn kant alles heb gedaan om
controle te houden over de nucleaire bewapening;
- Wij staan open voor de wereld, we hebben
afgezien van inmenging in de aangelegenheden van anderen,
van het
gebruik van strijdkrachten in het buitenland.
Als reactie kregen we vertrouwen, solidariteit en
respect;
- We zijn uitgegroeid tot een van de belangrijkste
pijlers van de reorganisatie van de hedendaagse
maatschappij op basis van vreedzame en democratische beginselen;
- De volkeren, de staten hebben echte vrijheid gekregen om
hun weg van zelfbeschikking te kiezen.
De inspanningen om op democratische wijze de multinationale
staat te hervormen hebben ons dicht bij een nieuwe
overeenkomst van de Unie gebracht.
Al deze veranderingen hebben geleid tot een enorme spanning, en
kwam tot stand tijdens felle strijd, tegen een
achtergrond van groeiende oppositie van
stervende en reactionaire krachten uit het verleden, oude structuren van de partij
en de staat en het economisch apparaat .
"
Bron: Michail Gorbatsjov, op televisie uitgezonden
toespraak, 25 december 1991.
Geciteerd in Le Figaro, 26 december 1991.
Opdrachten
-
Analyseer de bronnen en beantwoord e volgende vragen:
-
Aan welke belangrijke kenmerken van de Koude Oorlog refereert Mikhail Gorbatsjov in bron 3 en 5?
-
In welk opzicht is het eind van jaren tachtig een keerpunt in de internationale verhoudingen (bron 2 en 4)?
-
Wat (meer dan een reden) heeft, volgens de bronnen 1, 3 en 5, geleid tot een verlangen naar het doen afnemen van de spanningen?
-
In welk opzicht hebben het nieuwe beleid en de ontwikkelingen in de Sovjet-Unie de de situatie in de landen van Oost-Europa gewijzigd?
-
-
Geef, met behulp van je antwoorden, informatie uit de bronnen en je eigen kennis, een beredeneerd antwoord op de vraag:
Hoe kwam er een einde aan de Koude Oorlog?
http://www.sujetdebac.fr/serie-l.php?matiere=histoire-geographie&annee=2011
http://www.sujetdebac.fr/serie-l.php?matiere=histoire-geographie
Normering
Le barème attribue environ 40% de la note aux réponses
aux questions et 60% à la réponse organisée. Deux
écueils sont à éviter : la paraphrase ou le simple récit
du cours.
1. La « guerre froide » est un conflit qui s’appuie sur
la dissuasion nucléaire (docs 3 et 5) : en effet, les
Etats-Unis s’équipent de la bombe A dès 1945 et l’URSS
dès 1949. Par ailleurs, Gorbatchev montre que la «
Guerre Froide » est un conflit idéologique où deux
modèles de société s’affrontent« une nation peut choisir
le capitalisme ou le socialisme ».
2. La fin des années 1980 marque la fin de la crise des
Euromissiles (les Etats-Unis avaient installé des fusées
Pershing en Europe en réponse à l’installation des
fusées SS20 par l’URSS) comme le montre le document 2.
Par ailleurs, le document 4 met en évidence la chute du
mur de Berlin, fin d’un symbole de la Guerre froide qui
a divisé matériellement le monde en 2 blocs pendant 28
ans (depuis le 13 août 1961).
3. Le coût des dépenses militaires, la volonté de
limiter le recours au nucléaire (accords SALT et START)
l’impasse dans laquelle se trouve la société en URSS
(société très appauvrie par rapport à la société
américaine : doc 1) expliquent cet apaisement des
tensions.
4. La glasnost (transparence), politique menée par
Gorbatchev, permet aux peuples d’Europe de l’Est,
anciens satellites, de manifester leurs aspirations à la
liberté (doc 5) : élections libres… et de sortir de
l’orbite soviétique « nous avons renoncé à l’ingérence
dans les affaires d’autrui ». L’URSS ne répond pas par
la répression contrairement à ce qui s’est passé
auparavant (ex Budapest 1956). Ainsi les démocraties
populaires quittent le bloc de l’Est à la fin des années
1980.
Problématique : comment passe-t-on d’un monde bipolaire
à un monde unipolaire à la fin des années 1980?
Proposition de plan :
I Une URSS dans l’impasse
L’URSS est affaiblie économiquement par le coût de ses
dépenses militaires dans le cadre de la course aux
armements. L’argent dépensé n’est pas utilisé pour
produire des biens de consommation nécessaires à la
société. De plus, les dirigeants âgés « gérontocratie »
(Andropov, Tchernenko) ne parviennent pas à réformer le
pays. L’accident de Tchernobyl en 1986 témoigne de
l’absence de modernisation du pays.
II Le réformisme de Gorbatchev dès 1985
Gorbatchev, arrivé au pouvoir en 1985, mène une
politique économique réformatrice : la Perestroika
(restructuration) et introduit la Glasnost
(transparence), une politique de respect de la liberté
d’expression, du droit des peuples à disposer
d’eux-mêmes (principe qui remonte à Wilson sous la 1ère
guerre mondiale). De plus, il met fin à la crise des
euromissiles par le Traité de Washington.
III L’effondrement des démocraties populaires à la fin
des années 1980
Les « démocraties populaires », pays d’Europe de l’Est
(Pologne, Hongrie, Tchécoslovaquie…) satellisés par
Moscou se libèrent tour à tour de la tutelle soviétique.
Le 9 novembre 1989, le mur de Berlin, symbole de la
Guerre froide est détruit.
III L’implosion de l’URSS en 1991
Des républiques de l’URSS (ex pays baltes), Etat
multinational, revendiquent et obtiennent leur
indépendance (pays baltes 1990…) en profitant de la
glasnost. Le 25 décembre 1991, Gorbatchev démissionne.
http://www.bankexam.fr/etablissement/2161-Bac-L/1235-Histoire-Geographie
Zie ook: ftp://trf.education.gouv.fr/pub/edutel/bo/2002/hs7/sesl.pdf
Copyright: Albert van der Kaap, 2011